Państwa-miasta (w niektórych domach „inteligencja” albo „miasta”) to gra, w której wygrywa nie ten, kto najwięcej wie, tylko ten, kto najszybciej coś wymyśli — i to coś, na co inni nie wpadli. Wystarczą długopisy, kartki i ktoś, kto wylosuje literę.
Losuj literę — koło online
Koło losuje tylko spośród 23 liter, na które da się grać: A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S T U W Z. Bez JavaScriptu losujcie po staremu: jedna osoba po cichu mówi alfabet, druga woła „Stop!”.
Koło nie powtarza liter w jednej partii: wylosowana litera robi się szara i przekreślona, a „Od nowa” przywraca wszystkie. Przełącznik „Bez trudnych liter” odkłada E, F, H, I, J, Ł, O, U i Z — przydaje się w grze z młodszymi dziećmi. Przycisk „Odliczaj 10 s” zastępuje głośne liczenie po okrzyku „Stop!”.
Co jest na kartce
- Tabela A4 w poziomie — kolumny z kategoriami, kolumna na literę i kolumna „Punkty”. W każdej rubryce jest małe pole na punkty za to jedno słowo, a pod tabelą pole na sumę.
- Ramka z punktacją 15 / 10 / 5 / 0 i pięć zasad — nikt nie musi pamiętać, ile było za słowo, którego nikt inny nie wpisał.
- Pola „Gracz” i „Data” — kartkę można schować i za tydzień rozegrać rewanż.
- Ściągawka-rozjemca na osobnej stronie: przykładowe odpowiedzi na każdą literę w każdej kategorii, w której da się je podać (państwo, miasto, rzeka, zwierzę, roślina, imię, rzecz, zawód, kolor, jedzenie), oraz sześć zasad rozstrzygania sporów. Zagnij ją i schowaj, zanim zaczniecie.
- Przy kilku graczach — strona „Wyniki partii” z sumą po każdej rundzie i miejscem.
Kategorie wybierasz zestawem. Klasyczny to państwo, miasto, rzeka, zwierzę, roślina, imię, rzecz i zawód. Są też zestawy dla dzieci, trudne, śmieszne, nietypowe i dla dorosłych — pełną listę ponad stu kategorii znajdziesz w katalogu kategorii. Możesz też wpisać własne kategorie albo przypiąć wybrane z listy w „Więcej opcji”.
Jak grać w państwa-miasta — zasady
- Każdy dostaje tabelę i długopis. Ustalcie, ile rund gracie (zwykle tyle, ile jest wierszy).
- Losujecie literę — kołem na tej stronie albo „alfabetem po cichu”: jedna osoba w myślach recytuje alfabet, druga w dowolnym momencie woła „Stop!”.
- Wszyscy wpisują w swoim wierszu słowa na tę literę, po jednym do każdej kolumny: państwo na K, miasto na K, rzekę na K…
- Kto pierwszy wypełni cały wiersz, woła „Stop!” i głośno odlicza od 10 do 0. Po zerze długopisy idą w górę.
- Czytacie odpowiedzi kolumna po kolumnie i wpisujecie punkty (niżej). Po ostatniej rundzie dodajecie wszystko — wygrywa najwyższa suma.
Jeśli wolicie mieć litery od razu na kartce, wybierz „Wydrukuj wylosowane”. Generator wylosuje je bez powtórzeń i tylko spośród liter, na które da się coś wymyślić. Wszyscy gracze dostaną te same litery w tej samej kolejności.
Jak liczyć punkty w państwa-miasta?
Na kartce drukujemy punktację, która w Polsce jest najpopularniejsza:
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 15 | tylko Ty wpisałeś cokolwiek w tej rubryce |
| 10 | inni też coś wpisali, ale każdy coś innego |
| 5 | ktoś wpisał to samo słowo co Ty |
| 0 | puste pole albo błędne słowo |
Spotkasz też inne systemy. W wielu domach gra się „10 / 5 / 0” — bez premii za samotną odpowiedź. W szkołach często liczy się po prostu jeden punkt za każde poprawne słowo, co dobrze sprawdza się z dziećmi, które dopiero uczą się pisać (w generatorze to opcja „1 punkt za słowo”). Bywa też premia za szybkość: dodatkowe 5 punktów dla osoby, która zawołała „Stop!”, jeśli wszystkie jej słowa okazały się poprawne. Ważne, żeby ustalić system przed pierwszą rundą. Więcej przykładów i rozstrzygnięć znajdziesz na stronie punktacja i zasady.
Co się liczy jako miasto, a co jako rzeka? Spory przy stole
Najwięcej kłótni w państwa-miasta dotyczy tego, czy słowo „się liczy”. Oto rozstrzygnięcia, które drukujemy na ściągawce:
- Liczy się pierwsza litera pisowni. Chorwacja jest na C, a nie na H; Szczecin na S, Rzym na R. „Hiny” w rundzie na H to błąd, bo Chiny piszemy przez C.
- Miasto to miasto z całego świata, w polskiej nazwie (Mediolan, Monachium) albo oryginalnej, jeśli tak się mówi po polsku. Wieś, dzielnica czy osiedle — tylko gdy wszyscy się zgodzą.
- Rzeka to rzeka, nie strumień z podwórka. Dobrze, jeśli da się ją znaleźć na mapie. Kanał, jezioro i morze to osobne kategorie.
- Zwierzę może być gatunkiem albo grupą (pies, ptak, jamnik), ale nie imieniem zwierzaka sąsiadów.
- Liczba pojedyncza i mnoga to to samo słowo, a jedno słowo liczy się tylko w jednej kolumnie danej rundy.
- Ortografia: z dziećmi do 9 lat przymykamy oko na błąd w środku słowa („pomidur”), ale nie w pierwszej literze.
- Gdy nie wiadomo — sprawdźcie na ściągawce. Jeśli słowa tam nie ma, głosują pozostali gracze; remis daje 5 punktów.
Litery, na które nie gramy
Polski alfabet ma 32 litery, ale w państwa-miasta gra się na 23. Od Ą, Ę i Ń nie zaczyna się żadne polskie słowo. Na Ó, Ć i Ź są pojedyncze słowa, ale nie ma państw, imion ani rzek. Q, V, X i Y nie należą do polskiego alfabetu. Ś i Ż mają miasta (Świebodzin, Żywiec) i imiona, ale żadnego państwa — dlatego dopuszczamy je tylko w zestawach bez kolumny „Państwo” (opcja „Dopuść Ś i Ż”). Trudne, ale grywalne są Ł i O: na każdą jest tylko jedno państwo (Łotwa, Oman). Jeśli gracie z dziećmi, zostawcie je na koniec albo włączcie „Bez trudnych liter” w kole.
Państwa-miasta dla młodszych i warianty gry
- 4–6 lat — zestaw obrazkowy: zamiast nazw kategorii są obrazki (zwierzę, jedzenie, kolor, zabawka, imię), a zamiast punktów gwiazdki do pokolorowania. Dorosły mówi głoskę, a dziecko rysuje albo mówi odpowiedź.
- 7–9 lat — kategorie dla dzieci bez rzek i państw, większe pola, osiem rund.
- Drużyny — przy dużej grupie (klasa, kolonie) jedna tabela na drużynę; drużyna szepcze i wpisuje wspólnie.
- Bez limitu czasu — zamiast „Stop!” runda kończy się, gdy wszyscy skończą. Dobre z młodszymi i przy nauce pisania.
- Odwrócona litera — słowo ma się kończyć na wylosowaną literę. Bardzo trudne, świetne dla dorosłych.
Zagraj online z kołem i minutnikiem: państwa-miasta online losują literę, odmierzają czas i liczą punkty — przy stole, solo z komputerem albo na jednym telefonie.
Wskazówki animatora
- Zanim zaczniecie, zagrajcie jedną rundę próbną na łatwą literę (K, M, P, S). Dzieci szybciej łapią zasady na przykładzie niż z opisu.
- Młodszym graczom dajcie „fory” w czasie, a nie w punktach — na przykład odliczanie od 20 zamiast od 10. Wygrana jest wtedy prawdziwa.
- Czytajcie odpowiedzi kolumnami, nie graczami. Szybciej widać powtórzenia (5 pkt) i jedynaki (15 pkt), a każdy ma swoją chwilę.
- Spór trwający dłużej niż pół minuty rozstrzyga ściągawka albo głosowanie. Partia ma być zabawą, a nie egzaminem z geografii.
